Foghlam Gàidhlig ann an ‘Tìr nan Craobh’ #gàidhlig


Bha Mairead NicEacharna bho sgioba foghlaim na Pàrlamaid aig an Alltan, Co-labhairt luchd-teagaisg na Gàidhlig anns an Aghaidh anns an t-Sultain.

Bha luchd-foghlaim à Canada an làthair cuideachd agus an seo, tha Mairead ag innse dhuinn beagan mu na dh’ionnsaich i mun Ghàidhlig agus mu fhoghlam Gàidhlig ann an “Tìr nan Craobh”.

Aig aon àm bha Gàidhlig làidir air taobh an Ear Chanada ach dìreach mar Alba chaill i clì tro na bliadhnachan. A-nis, dìreach mar Alba, tha oidhirpean ann Gàidhlig ath-bheòthachadh agus a rèir coltais tha rudan tionndadh mun cuairt rud beag.

 

Cuiridh Stòrlann co-labhairt do thidsearan Gàidhlig air dòigh gach bliadhna, An t-Alltan, agus am-bliadhna thàinig triùir thidsear Gàidhlig à Canada. ‘S ann leis an cead a tha mi air cuid fiosrachaidh a thoirt às an  taisbeanadh a rinn iad.

mapa-1

Air pàipear thòisich tuineachas Alba Nuaidh nuair a thug an Rìgh Seumas VI cead air a shon do dh’Uilleam MacAlasdair ann an 1622 ach fhuair an Fhraing smachd air an sgìre air ais ann an 1631, smachd nach do chaill i a-rithist gu 1758. Ann an 1773 dh’fhàg an long “Hector” Grianaig le mu 200 duine air bòrd, a’ mhòr-chuid às an Eilean Sgitheanach, air an slighe gu Pictou ann an Alba Nuadh.

mapa-2

An Hector

Chaidh innse dhaibh gum bitheadh talamh thorrach ann far am b’ urrainn dhaibh tuathanasan a chruthachadh, is mar sin ged a bhitheadh an turas cunnartach bha na daoine deònach air pàigheadh a dhol thall thairis. Bha e na bu mhiosa fiù ‘s na shaoil iad. Bha am bàta ann an staid thruagh mus do dh’fhàg e Alba is bha fada tuilleadh ‘s a chòir air bòrd. Cha robh biadh ann ach na thug na h-eilthirich leotha, agus cha robh uisge gu leòr ann. On a thachair droch aimsir riutha mhair an turas 11 seachdain an àite an 6 a bhathar an dùil.

Shiubhail cuid eilthireach air an turas agus b’ e ìongnadh a bh’ ann gun d’ ràinig duine sam bith beò. Aig a’ cheann thall bha 189 air fhàgail ach cha b’ e sin deireadh nan trioblaidean. Cha robh an talamh a chaidh a ghealladh ann, cha robh taighean no goireasan, agus bha an geamhradh a’ tighinn. A dh’aindeoin cho doirbh ‘s a bha e, leis na Fuadaichean cha robh mòran roghainn aig na Gàidheil agus lean iomadh duine muinntir an Hector. Anns an ath cheud bliadhna thug còrr is 120 bàta mu 20,000 Albannach gu caladh Pictou. B’ e na bliadhnachan 1816 – 1840 “Àm nan Eilthearach”. Aig deireadh an naoidheamh linn deug bha 250,000 Gàidheal ann an Canada air fad, 100,000 dhiubh an Alba Nuadh agus bha ainmean Albannach air 93 às a’ cheud neach le talamh san sgìre.

mapa-3

Tha cunntas-sluagh 1901 a’ toirt dealbh air cho cumanta ‘s a bha Gàidhlig ann an Alba Nuadh ach fhad ‘s a dh’fhalbh na bliadhnachan air aghaidh thàinig na h-aon seòrsa buaidhean air Gàidhlig an sin ‘s a bha an Alba fhèin – cogadh, cion obrach a’ toirt daoine òga air falbh, telebhisean, Beurla anns na sgoiltean agus àitichean eile oifigeach, agus nàimhdeas an riaghaltais.

mapa-4

Cunntas-sluaigh 1901

Ann an 1920 chaidh iarrtas a-staigh don riaghaltas ‘son Gàidhlig ann an sgoiltean Alba Nuaidh. Ged a bha sin soirbheachail chaidh oidhirp mhòr a dhèanamh aig àm an Dàrna Cogaidh a chur às don chainnt oir shaoil riaghaltas Chanada gun robh Gàidhlig a’ dearbhachadh taic do na Nazis. Dh’atharraich rudan an dèidh a’ chogaidh ach cha b’ ann gu 1972 a thug Gàidhlig ceum air aghaidh.

Chuir Comann Gàidhlig Cheap Breatainn prògram air bhonn le Cnoc Iòrdain ann an Glaschu far an deach luchd-trèanaidh a Chanada a dh’obair. Trì bliadhna an dèidh sin fhuair Siorramachd Inbhir Nis taic bho riaghaltas Chanada ‘son an sgeama-teagaisg. Ann an 1977 bha Gàidhlig mar chuspair ann an 7 sgoiltean ach nuair a ghluais smachd maoineachaidh bhon riaghaltas do dh’Alba Nuadh fhèin chaill a h-uile sgìre ach Màbu Gàidhlig. Cha robh dòchas ann gum maireadh a’ chainnt mòran na b’ fhaide ach anns na 1990an thòisich an “Celtic Wave”.

Beag air bheag dh’fhàs ùidh anns a h-uile rud Ceilteach agus a-nis san t-aona linn air fhichead tha barrachd Gàidhlig na bha ann o chionn fada. Tha Gàidhlig ann an 9 sgoiltean eadar BS5 – AS6. Mar as àbhaist gheibh a’ chlann roghainn eadar Mi’kmaq, Fraingis, no Gàidhlig. An-ceartuair tha mu 1000 sgoilear a’ dèanamh Gàidhlig agus tha cursaichean Gàidhlig ann an Oilthigh St. Francis Xavier agus Oilthigh Cheap Breatainn.

Ged a tha Gàidhlig aig glè bheag san latha an-diugh le mu 2000 neach-labhairt san dùthaich air fad, tha an àireamh sin air a dol suas o chionn goirid. Cuideachd tha mu 4 millean Canadanaich le ceangal ris an dualchas. Dh’fhosgail Oifis Iomairtean na Gàidhlig ann an 2006, a dh’obras le buidhnean ann an Alba agus Èirinn gus Gàidhlig a bhrosnachadh. Cò aig a bheil fios – b’ urrainn don latha tighinn far am bi  barrachd le Gàidhlig ann an Canada na bhios ann an Alba!

Mairead NicEacharna, Oifigear Foghlaim

Mairead.Mackechnie@parliament.scot

 

 

Gaelic learners: get involved through social media #gàidhlig


As part of the Parliament’s Gaelic Week this week we relaunched our Gaelic blog with a new look. After 5 years it was in need of a bit of a refresh and we hope you will like it. We would be interested to hear your views – if you like you can leave these in the comments section below.  

bloga

You may also have noticed that we have been putting up some posts in English of late. These are aimed at Gaelic learners or people interested in learning. We will be doing more of these in future, looking at Gaelic provision in the Parliament and how learners can get involved.

As always, we’ll also continue to blog about the work of the Scottish Parliament in Gaelic.

We’ve been busy on other social medium platforms during Gaelic Week. On YouTube you’ll find a video of the Scottish Parliament’s Presiding Officer Ken Macintosh MSP trying some simple Gaelic phrases.

 

We also have our regular feature Gaelic Word of the Week which enables people to learn a little about Gaelic and about the Scottish Parliament at the same time. This week, our special guest was John McCormick of the Commission of Parliamentary Reform who learnt to say Your Parliament, Your Voice.

We also reached a milestone for our Gaelic twitter feed this week when we hit 2,000 followers. If you want to help improve your Gaelic by following us, you can find us at @ParlAlba.

2000

Alasdair

gaidhlig@parliament.scot