Fios naidheachd: Buidhne-riochdachaidh Pàrlamaid na h-Alba a’ neartachadh cheanglaichean leis a’ Chomhairle Nòrdaich


Tha Pàrlamaid na h-Alba a’ frithealadh a’ Chomhairle Nòrdaich airson a’ chiad turas. Stiùiridh an t-Oifigear-riaghlaidh Alison Johnstone buidheann-riochdachaidh de thriùir bhall gu Helsinki an t-seachdain seo (1 gu 4 Samhain).

Tha am frithealadh mar phàirt de ghluasad cur ri ceanglaichean is co-obrachadh eadar Pàrlamaid na h-Alba agus reachdaireachdan eile. 

A’ cur fàilte air a’ chothrom ceanglaichean ris na dùthchannan Nòrdach a neartachadh, thuirt am Fìor Urramach Alison Johnstone BPA:

“Tha sinn a’ cumail oirnn a’ cur ri ceanglaichean eadar Pàrlamaid na h-Alba agus reachdaireachdan Eòrpach bunaiteach eile. Tha sgaoileadh fiosrachadh agus ag ionnsachadh bho phàrlamaidean eile na amas cudromach dhuinne.

“Leis na ceanglaichean làidir eachdraidheil is cultarail eadar Alba agus na dùthchannan Nòrdach, tha ùidh shònraichte san roinn againn. Tha an turas a’ cur ris a’ cho-obrachadh eadar Alba agus na dùthchannan Nòrdach aig COP26 air àite nam pàrlamaidean ann a bhith a’ sgrùdadh ghnìomhan air atharrachadh na gnàth-shìde.”

Thuirt Johnstone cuideachd:

“Tha am meudachadh air na ceanglaichean againn na chomharra air cho cudromach agus a chuireas sinn luach air a’ chàirdeas a th’ againn leis an roinn Nòrdaich. Tha mòran de na prìomhachasan againn aig dùthchannan Nòrdach cuideachd. Tha mòran de na pàrlamaidean aca mun aon mheud is chruth ri Pàrlamaid na h-Alba, agus mòran a dh’ionnsaicheas sinn bho chàch a chèile.” 

Anns an Dàmhair, stiùirich an Leas-oifigear Riaghlaidh, Liam MacArtair, buidheann-riochdachaidh gu Reykjavik airson coinneamhan san Althingi, Pàrlamaid Innis Tìle, a bharrachd air a bhith a’ frithealadh air Còmhdhail Chearcall na h-Artaig.  

Is e a’ chòmhdhail an lìonra as motha de dheasbaireachd is de cho-obrachadh eadar-nàiseanta air na tha air fàire dhan Artaig, air an robh còrr is 2,000 de luchd-pàirteachaidh à 50 dùthaich a’ frithealadh, Innis Tìle, na h-Eileanan Fàro agus an roinn Nòrdach anns an fharsaingeachd nam measg.  

Cùl-fhiosrachadh mun turas dhan Chomhairle Nòrdaich

Is e cuspair na coinneimh seo den Chomhairle Nòrdaich agus de na Phrìomhairean Nòrdach “Àite Roinn nan Nòrdach anns an t-saoghal san àm ri teachd”. 

A bharrachd air a bhith a’ frithealadh air a’ Chomhairle, bidh coinneamhan aig an Oifigear-riaghlaidh le Labhraichean mòran phàrlamaidean Nòrdach. Bidh Luchd-gairm Chomataidhean a’ frithealadh air seiseanan air foghlam, slàinte agus èiginn na gnàth-shìde, agus bidh deasbadan aca mu phrìomhachasan nan comataidhean aca le luchd-gairm às na dùthchannan Nòrdach.

Tha riochdairean Pàrlamaid na h-Alba a bhios a’ frithealadh air a’ Chomhairle Nòrdaich mar a leanas:

  • Am Fìor Urramach Alison Johnstone BPA, an t-Oifigear-riaghlaidh
  • Clare Adamson BPA, Neach-gairm Comataidh Bun-reachd, na h-Eòrpa, Chùisean A-muigh agus Cultair
  • Sue Webber BPA, Neach-gairm Comataidh Foghlaim, Cloinne agus Dhaoine Òga

Faigh a-mach barrachd mun 74mh Seisean Làn den Chomhairle Nòrdaich, Helsinki, an Fhionnlainn an seo: www.norden.org/en/session2022

Fios naidheachd: Ceistean bunaiteach mu bhuaidh Brexit air sgaoileadh-cumhachd 


Tha ceistean bunaiteach ann air an fheumar aghaidh a chur air mar a bhios sgaoileadh-cumhachd ag obair an taobh a-muigh an AE. Tha an rabhadh seo a’ tighinn bho aithisg ùr le Comataidh Bun-reachd, Eòrpa, Chùisean A-muigh agus Cultair aig Taigh an Ròid.

Anns an aithisg aice, tha a’ Chomataidh a’ cur cuideam air diofaran brìoghmhor eadar beachdan Riaghaltas na RA agus Riaghaltasan na h-Alba agus na Cuimrigh mu rèiteachadh ri lagh an AE san ùine romhainn.  

Tha aithisg na Comataidh a’ dèanamh soilleir gu bheil na diofaran seo a’ togail cheistean bun-reachdail bunaiteach, agus nam measg an ìre dhan fhaod an RA gabhail ri ceithir àrainneachdan riaghlachail eadar-dhealaichte ann am margadh air an taobh a-staigh air an aon rèir, agus a bheil na modhan instituideach a th’ ann gu leòr gus diofaran eadar na ceithir riaghaltasan an taobh a-staigh na RA fhuasgladh nuair a tha easaontaidhean bunaiteach ann mu rèiteachadh ri lagh an AE.

Tha ceist air a’ Chomataidh a thaobh mar a dh’fheumas sgaoileadh-cumhachd atharrachadh gus aghaidh a chur air na ceistean seo. Tha seo a’ gabhail a-steach obrachadh Cunnradh Sewell a tha fo uallach, tha a’ Chomataidh ag aontachadh, an dèidh Brexit agus ìre nan cumhachdan tiomnaichte ùra aig Ministearan na RA ann an raointean fo sgaoileadh-cumhachd a tha ionann, tha a’ Chomataidh ag aontachadh, ri atharrachadh bun-reachdail nach beag.  

Tha an aithisg ag ràdh gu bheil feum air deasbad poblach fada nas fharsainge air far a bheil cumhachd stèidhichte san rèiteachadh sgaoileadh-cumhachd an dèidh dhan RA an t-AE fhàgail. Feumaidh seo aghaidh a chur air ìre na saorsa riaghlachail an taobh a-staigh margadh na RA.  

Thuirt Neach-gairm na Comataidh, Clare Adamson BPA:

“Mar Chomataidh, tha sinn air na ceistean a th’ oirnn mu na cunnartan do Riaghaltasan fo sgaoileadh-cumhachd mar thoradh air Brexit a nochdadh. Ach tha na ceistean a thathar a’ togail anns an aithisg againn a’ dèanamh soilleir gu bheil ceistean bunaiteach ann air an fheumar aghaidh a chur gun dàil.  

“Gun deasbad nas fharsainge, an dà chuid anns a’ Phàrlamaid seo agus ann an àiteachan eile, bidh na ceistean bunaiteach seo gun fhuasgladh, agus bidh an dòigh sa bheil sgaoileadh-cumhachd ag obair an taobh a-muigh an AE mì-chinnteach fhathast.”

Thuirt Iar-neach-gairm, Dòmhnall Camshron BPA:

“Tha a’ Chomataidh againn den aon bheachd gu bheil feum air deasbad farsaing air na ceistean gu math mòr is toinnte a tha gan togail anns an aithisg againn.  

“Cha bhuin an deasbad seo, ge-tà, dìreach ri Riaghaltasan agus Pàrlamaidean, ach ri gnìomhachasan, ris an t-saoghal chatharra agus ris a’ phoball anns an fharsaingeachd cho math ach am faod sinn na ceistean a th’ ann an-dràsta a tha mu choinneamh chan e a-mhàin Pàrlamaid na h-Alba, ach modh-obrach sgaoileadh-cumhachd anns an fharsaingeachd, a sgrùdadh gu h-iomlan.”

Ceithir Bliadhna Deug


Tha an t-oifigear foghlam againn le Gàidhlig Mairead NicEacharna gu bhith a’ leigeil dhi a dreuchd a dh’aithghearr. San artaigil seo, tha i a’ coimhead air cuid de na h-àiteachan a chunnaic i tron obair aice. Ma tha Gàidhlig agad agus tu airson a bhith nad oifigear foghlaim còmhla ruinn, faic am fiosrachadh seo.

Às dèidh 14 bliadhna ag obair don phàrlamaid mar Oifigear Foghlaim an Iar agus Gàidhlig, tha m’ obair air mo thoirt do iomadh ceàrn de dh’Alba, agus ’s e dùthaich air leth bòidheach a th’ innte. Tha i inntinneach cuideachd, le eachdraidh na laighe mun cuairt ann an cnapan. Uaireannan thig thu air baile beag is gheibh thu a-mach gun tàinig cuideigin no rudeigin ainmeil às, no gun do thachair rudeigin cudtromach ann, no gu bheil ceangal aige gu rudeigin air taobh thall an t-saoghail. Dìreach smaoinich air Langholm. Chan eil fiù ‘s 2000 neach a’ fantail ann, ach rugadh am bàrd William (“There’s nae luck aboot the hoose”) Mickle ann, dh’ionnsaich an t-ionnlaidear Thomas Telford clachaireachd ann, agus b’ ann às a thàinig teaghlach Neil Armstrong, a’ chiad duine a choisich air a’ ghealaich.

Anns an aon siorrachd cuideachd tha Caisteal Chair Labharaig (Caerlaverock), cathair nam Maxwells, an t-aon caisteal trì-ceàrnach ann an Alba. Ann an Siorrachd Cille Chuithbeirt (Kirkcudbright) tha Tùr Orchardton, an t-aon taigh-tùir cruinn ann an Alba agus a’ cumail le cruinn, ann an Ìle tha an aon eaglais chruinn.

Tha caistealan gu leòr ann an Alba, gach fear ag innse sgeulachd mu na daoine, an eachdraidh agus na sgìrean anns a bheil iad. Uaireannan chì thu ceangal eadar àitichean no teaghlaichean gu math fada bho chèile, mar Chaisteal Threave ann an Gall-Ghàidhealaibh agus Port an Eilein (Finlaggan) ann an Ìle. Thogadh Caisteal Threave le Gilleasbuig Dùbhghlas (“the Grim”), Morair Ghall-Ghàidhealaibh, ann an 1369 air eilean beag ann an Abhainn Dhè.

Nan toireadh tu sùil air Port an Eilein ann an Ìle, cathair Rìghrean nan Eilean, mun àm sin bhiodh an dà àite cosail ri chèile. Ged nach do sheas an caisteal a bha air Eilean na Comhairle fada idir, bha na toglaichean air Eilean Mòr cleachdte le Clann Dòmhnaill fad linntean. Bha co-chòrdadh ann eadar an dà theaglach cuideachd san aramach de 1451.

B’ ann san eaglais ann Dùn Phrìs a mhurt Raibeart Brus Iain Cuimneanach, ach bha eaglaisean is abaidean gu leòr eile faisg air làimh a b’ urrainn dha cleachdadh, mar Dhùn Droighean (Dundrennan) (1142), Gleann Lus (Glenluce) (c1190), Sweetheart (1273). B’ ann an Dhùn Droighean a chuir a’ Bhanrìgh Màiri seachad a h-oidhche mu dheireadh de shaorsa mus d’ rinn i a turas mi-shealbhach a Shasainn ann an 1568.

Ann an Glaschu ’s e an Àrd-eaglais an togalach as sine. Thogadh a’ mhòr-chuid sa cheathramh linn deug, ach bha togalach ann nuair a bha Raibeart I beò. Tha i fhathast air a cleachdadh mar eaglais, mar a tha an aon eaglais eile ann an Alba a thàinig tron Ath-leasachadh gun chron. ’S e sin Àrd-eaglais an Naoimh Magnus ann an Kirkwall, a chunnaic mi air turas a dh’Arcaibh. Thòisich obair oirre ann an 1137.

Tha iomadh togalach agus sealladh Albannach ainmeil cuideachd tro fhilmichean, mar Chaisteal Chiosmuil, Barraigh. Thogadh e sa chòigeamh linn deug mar chathair Chloinn Nèill ach bidh cuid nas eòlaiche air bho Whisky Galore.   

Aithnichidh cuid drochaid rathad-iarrainn Ghleann Fhionnainn, togte eadar 1897-1901, bho Harry Potter. Rud beag air falbh tha carragh-chuimhne ann do na Seumasaich a thàinig a-mach ann am Bliadhna Theàrlaich.

Chaidh caisteal Eilean Donnain a chleachdadh ann an iomadh rud, bho Bonnie Prince Charlie gu The World is Not Enough, agus chan ann dìreach ann am filmichean. Chuir cuideigin ainmeil “an caisteal a chuir mìle cnogan arain goirid air bhog” air.

Tha na h-eileanan air fad bòidheach agus thug m’ obair mi do sgoiltean ann an Ìle, Diùra, Giogha, Muile, Eilean Ì, Ruma, Eige, An t-Eilean Sgitheanach, Barraigh, Uibhist a Deas agus Tuath, Beinn nam Fadhla, Na Hearadh agus Leòdhas. Air an rathad a Bharraigh dh’fhalbh mi a dh’Èirisgeigh, eilean ainmeil mar an àite far an tàinig am Prionnsa Teàrlach gu tìr ann an 1745, agus an SS Politician ann an 1941. A rèir FIFA tha e ainmeil cuideachd ‘son pàirc ball-coise sònraichte.

Air tìr-mòr tha a h-uile seòrsa rud air oirthir an Iar, bho bhailtean mòra mar Ghlaschu, bailtean nas bige mar an t-Seanchair (Sanquhar), far a bheil Oifis a’ Phuist as sine san t-saoghal (1712) beanntan is gleanntan mar Ghleann Comhainn, far an robh an do mhurt an riaghaltas Clann Mhic Iain ann an 1692, gu h-àitichean iomallach mar an Druim Mòr far a bheil an sgoil as fhaide deas ann an Alba.

Nan rachadh tu sìos don taigh-sholais rud beag deas air, shaoileadh tu gum b’e Maol nan Gall oir an t-saoghail ged nach eil e fada air falbh idir bhon t-Sròin Reamhair.

Oir an t-saoghail? Mull nan Gall

Às bith càit an tèid thu air feadh na dùthcha chì thu rudeigin a chuireas tlachd air an turas. O – agus chì Oifigear Foglaim sgoilearan cuideachd!

Mairead NicEacharna