Turas gu Seanadh na Cuimrigh #gàidhlig #gaelic @CynulliadCymru @AssemblyWales


O chionn goirid dh’fhalbh bhur oifigear foghlaim dàna thall thairis – fad an rathaid don Chuimrigh. Bha mi air turas don t-Seanadh Chuimreach (Senedd) gus rudeigin ionnsachadh mu na dòighean obrach aca. Tha an Senedd sìos aig a’ chaladh ann an Cardiff le sealladh a-mach air an fhairge. Leis cho dìcheallach ’s a tha luchd-obrach na Pàrlamaid dh’fhalbh ar buidheann ga faicinn an oidhche a ràinig sinn.

Tha an togalach fhèin inntinneach. Dh’fhosgail e ann an 2006 ri taobh Cheann a’ Chìdhe, togalach eachdraidheil a b’ àbhaist a bhith air leth cudtromach ann am malairt. Leis na solais air san oidhche thèid agaibh air cuid den taobh a-staigh fhaicinn is tha cruth inntinneach ann. ‘S e seòrsa similear a th’ anns an rud sa mheadhan a thèid suas bhon t-Seòmar Deasbaid aig bonn an togalaich.

cuimrigh 3

Tha an Senedd fada nas bige na Pàrlamaid na h-Alba, 60 ball an àite 129. Chaidh a cruthachadh aig an aon àm ach cha robh cumhachd aice prìomh reachdas a dhèanamh. Cha d’ fhuair i sin gu 2006 agus cha b’ ann gu 2011 às dèidh referendum a fhuair A’ Chuimrigh cumhachd laghannan a dhèanamh air cuspair tiomnaichte sam bith gun chead a shireadh bho Rùnaire na Stàite no Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte an toiseach. Tha na buill (AMan) a-nis a’ beachdachadh air ainm an t-seanaidh atharrachadh gu Pàrlamaid na Cuimrigh ron ath thaghadh ann an 2021.

Cleachdaidh an Senedd an t-aon siostaim-bhòtaidh ’s a chleachdas Alba. Tha 40 sgìre-phàrlamaid ann agus tha 20 AM ann do na roinnean. Thathar a’ beachdachadh air an aois-bhòtaidh ìsleachadh gu 16 ’son taghaidhean comhairle is a rèir coltais tha sin air ùidh a thogail am measg òigridh ann am poileataigs agus anns a’ Chuimrigh mar dhearbh-aithne.

Fad linntean bha Cuimris na bu làidire sa Chuimrigh na bha Gàidhlig an seo agus tha an Senedd air a h-inbhe àrdachadh nas fhaide. Am measg rudan eile tha sgeama ann far am faod luchd-obrach bràistean ag ràdh “neach-ionnsachaidh” no “fileantach” a chleachdadh, agus tha clasaichean aig a h-uile ìre ann do luchd-obrach.

cuimrigh-7.jpg

Ged a chaidh A’ Chuimrigh a cheannsachadh le Sasainn an dèidh bàs Llywelyn ap Gruffudd ann an 1282 bha iomadh oidhirp ann na Sasannaich fhuadachadh. Bha an t-ar-a-mach mu dheireadh fo Owain Glyndŵr tràth sa chòigeamh linn deug. Chaill na Cuimrich. Nuair a thàinig an Rìgh Eanruig VIII de Shasainn gu cumhachd san t-siathamh linn deug chuir esan laghannan air bhonn eadar 1535-42 a thug sealbhadaireachd na Cuimrigh do Shasainn. A dh’aindeoin sin, taobh a-muigh an Senedd bidh fhios agaibh nach eil sibh ann an Sasainn leis na brataichean agus faclan Cuimris.

cuimrigh 8

Aig ceann na Sràide Àirde tha an caisteal. Chaidh caisteal (castrum) a thogail ann an Cardiff le Julius Frontinus mu 55AC nuair a bha na Romanaich a’ dèanamh ìonnsaigh air na Silures, an treubh Ceilteach sa Chuimrigh a Deas. Tro na linntean chaidh pìosan a chur ris, gu h-àraidh leis na Normanaich, ach suas cha mhòr don latha an-diugh cuideachd. B’ ann san Dàrna Cogadh a chaidh a chleachdadh mar chaisteal an uair mu dheireadh. Rachadh aig 1800 neach fasgadh fhaotainn bho ruagaidhean-adhair taobh a-staigh nam ballachan.

cuimrigh 9

Ri cùl a’ chaisteil tha Pàirc Bhòid, a fhuair a h-ainm bhon chòigeamh Marquess Bhòid. B’ ann leis-san a bha an caisteal agus a’ phàirc mun cuairt ach thug e seachad iad do mhuinntir Cardiff ann an 1947. Taobh a-staigh na pàirce bha beathach gu math inntinneach. Saoil an e taigeis à Baile Bhòid a th’ ann?

Mairead NicEacharna

Oifigear Foghlaim an Iar, Seirbheisean Ruigsinn

Mairead.Mackechnie@parliament.scot

Turas gu Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh (2): Cànan is Cumhachdan #gàidhlig @CynulliadCymru @assemblywales


Chaidh na h-oifigearan Gàidhlig aig Pàrlamaid na h-Alba air turas rannsachaidh gu Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh san Ògmhios. San darna post seo, bheir sinn sùil air cànanan is cumhachdan an t-Seanaidh.

Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh - Y Pierhead agus Y Senedd

Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh – Y Pierhead agus Y Senedd

Mar phàirt den turas againn, choinnich sinn ri grunn dhaoine co-cheangailte ri Cuimris san t-Seanadh. Choinnich sinn ri Mair Parry Jones, ceannard Sgioba an Eadar-theangachaidh is Eadar-mhìneachaidh agus Sarah Dafydd, Manaidsear Sgeama Cànain Oifigeil an t-Seanaidh.

Sarah Dafydd agus Mair Parry Jones, Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh

Sarah Dafydd agus Mair Parry Jones, Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh

Ionnsaich sinn gu bheil an Seanadh an sàs gu mòr ann an eadar-theangachadh innealach no machine translation dhan Chuimris. Leis a seo, thèid eadar-theangachadh bunaiteach a dhèanamh leis a’ choimpiutair agus an uair sin, bidh an teacs uile ga ath-leughadh is ga cheartachadh le eadar-theangairean gus eadar-theangachadh ceart a dhèanamh. ‘S e pròiseact mòr tionnsgalach cudromach a tha seo.

Gheibhear an sgeama air fad air làrach-lìn Seanadh na Cuimrigh.

Sgeama Cànain Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh

Sgeama Cànain an t-Seanaidh

A thaobh sgeama nan cànanan oifigeil, tha feallsanachd anns an sgeama gu bheil gach neach-obrach cudromach ann an leasachadh na Cuimris – fiù’s mur eil Cuimris no mòran Cuimris aca.

Seo criomag à aithris amasan an sgeama:

 “Everyone has a right to interact with the Assembly in the official language of their choice. Where there are barriers to this, we will work to remove them so that the Assembly demonstrates a continuous drive towards becoming a truly bilingual institution where Welsh is used and heard”.

 Mar phàirt den sgeama, tha luchd-obrach uile an t-Seanaidh Nàiseanta air cùrsa trèanadh-aire (awareness training) Cuimris a dhèanamh.

Aig deireadh a’ chiad latha againn anns an t-Seanadh Nàiseanta, bha cothrom againn a dhol gu coinneamh sgioba aig Sgioba Conaltraidh an t-Seanaidh. ‘S e coinneamh gu math inntinneach a bha seo oir dh’ionnsaich sinn mu na cumhachdan ùra a tha Seanadh na Cuimrigh gu bhith a’ faighinn tro Bhile na Cuimrigh 2014.

Seòmar an t-Seanaidh – faodaidh na Buill Seanaidh Achdan a dhèanamh a-nis

Nuair a chaidh an Seanadh a stèidheachadh ann an 1999, bha an cumhachd aige fo-reachdas (subordinate legislation – òrdughan/riaghailtean) a-mhàin a dhèanamh, eu-choltach ri Pàrlamaid na h-Alba agus Seanadh Èireann a Tuath aig an robh cumhachd prìomh reachdas (primary legislation ­– achdan) a dhèanamh cuideachd. Tro Achd Riaghladh na Cuimrigh 2006, fhuair an Seanadh cumhachd gus prìomh reachdas a dhèanamh air cùisean tiomnaichte ach dh’fheumadh an Seanadh ceud fhaighinn bho Phàrlamaid na RA an tòiseach gus seo a dhèanamh.

Ann an 2011, bhòt muinntir na Cuimrigh ann an reifreann gus cumhachd a thoirt don t-Seanadh prìomh reachdas a dhèanamh air na cuspairean a tha fo smachd an t-Seanaidh gun a bhith a’ faighinn ceud bho Westminster. Mar sin, faodaidh an Seanadh achdan a dhèanamh a-nis air a h-uile cùis thiomnaichte.

Bidh an Seanadh Nàiseanta a’ faighinn tomhas de chumhachd a thaobh chìsean tro Bhile na Cuimrigh 2014.

Ri leantainn….

Alasdair

gaidhlig@scottish.parliament.uk